Lyab-i Hauz

Lyab-i Hauz betekent letterlijk aan de rand van de vijver, en dat is precies wat het is: een rechthoekig waterbekken van ongeveer 42 bij 36 meter, omzoomd door eeuwenoude moerbeibomen en aan drie zijden ingesloten door monumentale gebouwen. Het is het gezelligste plein van Boechara en de plek waar de stad zichzelf ontmoet. Overdag zitten er toeristen op de terrassen, tegen de avond komen de Boecharen: ouderen aan de theetafels, jongeren op de treden, kinderen die achter elkaar aan rennen.

De vijver uit 1620

De hauz werd in 1620 aangelegd in opdracht van Nadir Divan-Begi, de vizier van khan Imam Kuli. Boechara had toen tientallen van dit soort bekkens: ze werden via kanalen gevoed vanuit het Zeravsjan-riviertje en vormden de watervoorziening van de wijk. Om de vijver te kunnen aanleggen moest het huis van een joodse weduwe worden gesloopt; volgens de overlevering kreeg zij in ruil grond waarop de joodse wijk kon uitbreiden. Het water staat een paar meter onder straatniveau, met stenen treden eromheen.

Waarom de meeste vijvers verdwenen

Van de tientallen hauzen die Boechara ooit telde zijn er maar een handvol over. Het water stond stil en werd hergebruikt voor drinken, wassen en dieren, met dysenterie, tyfus en de beruchte Boechaarse guineaworm als gevolg. Toen de sovjets in de jaren twintig een waterleiding aanlegden, werden vrijwel alle bekkens gedempt om de ziektehaarden op te ruimen. Lyab-i Hauz bleef gespaard vanwege de omringende monumenten en wordt tegenwoordig regelmatig ververst.

De gebouwen rond het plein

• Nadir Divan-Begi-medresse (oostzijde) — met boven de poort een mozaiek van twee fenikssen die naar een zon met mensengezicht vliegen. Levende wezens afbeelden was in religieuze architectuur ongebruikelijk; het gebouw was oorspronkelijk als karavanserai bedoeld en werd pas na een uitspraak van de khan tot medresse verklaard. Binnen zitten nu winkeltjes en 's avonds een folkloreshow.
• Khanaka van Nadir Divan-Begi (westzijde) — een soefiherberg uit 1620 waar rondtrekkende derwisjen sliepen, met een sobere gebedsruimte onder een hoge koepel.
• Kukeldash-medresse (noordzijde) — uit 1568 en met bijna 160 cellen de grootste van Centraal-Azie, strenger van vorm dan de rest.

Nasreddin op zijn ezel

Aan de oostkant zit een bronzen man achterstevoren op een ezel, met een hand omhoog: Nasreddin Hodja, de spotfiguur die van Turkije tot Xinjiang wordt naverteld. In de Oezbeekse versie is hij een slimme arme die emirs en rechters te snel af is. Het beeld staat er sinds 1979 en is blinkend gepoetst: het gebruik wil dat je de neus aanraakt.

Terrassen en prijzen

Rond de vijver liggen zes of zeven terrassen, allemaal met vrijwel dezelfde kaart: shashlik, lagman, plov, salades en thee. De kwaliteit is redelijk, de prijzen liggen zo'n twee keer hoger dan een straat verderop. Reken op 15.000 tot 25.000 som voor thee, 60.000 tot 120.000 som voor een hoofdgerecht — grofweg een tot tien euro. Voor de sfeer is het het waard, voor het eten kun je beter uitwijken. Bestel in elk geval een pot groene thee en blijf zitten: niemand jaagt je op. Meer adressen en typen zaken staan op de pagina over uit eten in Boechara.

De avond

Tegen zonsondergang gaat de verlichting aan en verandert het plein. De medresses worden uitgelicht, in de Nadir Divan-Begi klinkt muziek, en op de treden bij het water zit iedereen door elkaar. Het blijft doorgaans tot een uur of elf levendig. Boechara is 's avonds veilig en goed verlicht; de wandeling van hier naar het Kalon-complex door de verlaten koepelbazaars duurt tien minuten en is een van de mooiste dingen die je in de stad kunt doen. Ook Chor Minor ligt op een kwartier lopen, oostwaarts door de woonwijken.