Chor Minor

Chor Minor lijkt in niets op de rest van Boechara. Het is een klein, bijna speels bouwwerk met vier gedrongen torentjes, elk bekroond door een turquoise koepeltje, verstopt in een woonwijk ten oosten van Lyab-i Hauz. Er hoort geen plein bij en geen kassa met bussen ervoor: je loopt door een steegje, gaat een hoek om en staat er ineens voor.

De poort van een verdwenen medresse

Wat je ziet is niet het gebouw zelf maar de entree ervan. In 1807 liet een rijke Turkmeense koopman uit Chiva, Khalif Niyazkul, hier een medresse bouwen: studentencellen, een binnenhof en een hauz, met dit poortgebouw als ingang. Van de rest is vrijwel niets over; de omliggende huizen hebben het terrein overgenomen. Alleen de poort bleef staan, met daarin een koepelruimte die dienstdeed als bibliotheek en gebedsruimte. In 1995 zakte een van de torens in; UNESCO en de Oezbeekse overheid herstelden hem.

Vier torens, vier gezichten

Het aardige is dat de vier torentjes niet identiek zijn. Elk heeft een eigen band van decoratie onder het koepeltje: een visgraatpatroon in baksteen, een rij nissen, een motief dat aan een kruis doet denken, een geometrisch vlechtwerk. Over de betekenis lopen de verklaringen uiteen. De meest gehoorde is dat de torens de vier wereldgodsdiensten voorstellen die de bouwheer op zijn handelsreizen had leren kennen. Een tweede uitleg wijst op de vier rechtsscholen van de soennitische islam. Een derde, en waarschijnlijk de nuchterste, houdt het erop dat de koopman vier ontwerpen mooi vond en zijn bouwmeesters vrij liet. Bouwdocumenten zijn er niet.

Naar het dak

Binnen is de koepelruimte klein en koel, met tegenwoordig een handvol souvenirkraampjes. In een van de hoeken begint een smalle wenteltrap naar het dak. Boven sta je tussen de vier torens, op ooghoogte met de koepeltjes, en kijk je over de platte daken van de mahalla. Voor de klim wordt een klein bedrag gevraagd, in de ordegrootte van 10.000 tot 20.000 som. De trap is steil en donker.

De wandeling erheen

De route van Lyab-i Hauz naar Chor Minor is minstens zo waardevol als het monument. Neem vanaf de oostkant van de vijver de straat achter de Nadir Divan-Begi-medresse en volg die het woonwijkje in. Je loopt langs blinde leemmuren met zware houten deuren — in de mahalla's van Boechara keren de huizen zich naar binnen, naar de binnenhof — langs een kleine moskee, spelende kinderen en oude mannen op een bank. Blijf globaal oostwaarts; het is ongeveer een kilometer en na een kwartier sta je er. Vraag gerust de weg, iedereen kent Chor Minor.

Praktisch

Het monument is doorgaans van 's ochtends tot zonsondergang open. Het beste licht is 's ochtends, wanneer de vier koepels blauw oplichten tegen een schone lucht. Reken op een half uur ter plaatse, plus de wandeling. Combineer het met de koepelbazaars op de terugweg, of loop door naar de Ark-citadel. Alles op een rij staat in de reisgids voor Boechara.