Tash Hauli-paleis in Chiva

Tash Hauli betekent stenen hof, en dat is precies wat het is: een gesloten paleis van gebakken steen met 163 kamers rond drie binnenhoven, gebouwd tussen 1830 en 1838 voor Allah Kuli Khan. Van buiten zie je nauwelijks meer dan een blinde muur. Binnen zit de dichtste concentratie blauw-wit majolica en gesneden hout van heel Chiva. Wie maar één paleis bezoekt in de stad, kiest dit.

Gebouwd onder tijdsdruk

Allah Kuli Khan wilde een residentie die niet onderdeed voor de paleizen van Perzië, en hij wilde hem snel. Aan het verhaal hangt een legende die elke gids je vertelt: de eerste architect kreeg twee jaar de tijd, antwoordde dat het onmogelijk was en werd daarop geëxecuteerd. Zijn opvolgers deden er acht jaar over. Of het waar is, valt niet te controleren, maar het tekent de haast waarmee er gebouwd werd — en misschien ook waarom het paleis zo compact en naar binnen gekeerd is: er was simpelweg geen ruimte meer vrij binnen de stadsmuren.

Drie binnenhoven, drie functies

• De harem — de grootste hof, met vijf hoge aiwans naast elkaar: één voor de khan en één voor elk van zijn vier wettige echtgenotes. Achter de aiwans liggen de woonvertrekken. De gedachte achter de indeling is zichtbaar in het tegelwerk: elke aiwan heeft een eigen patroon, zodat je vanaf de hof kunt zien wiens deel je voor je hebt.
• Ishrat Hauli — de ontvangsthof, met een verhoogd rond platform in het midden waar de joert van de khan stond als hij gasten ontving. Hier werden feesten gegeven en gezanten begroet.
• Arz Hauli — de kleinste hof, bedoeld voor rechtspraak en het aanhoren van klachten. Ook hier ligt een ronde markering voor de tent.

Waar je naar kijkt

Twee ambachten dragen het paleis. Het eerste is de majolica: handgeschilderde tegels in kobaltblauw en turquoise op wit, met plantmotieven die zich per paneel herhalen maar nergens exact hetzelfde zijn. De onderste banden zijn het rijkst, omdat je die vanaf zithoogte ziet. Het tweede is het houtsnijwerk: slanke zuilen van karagach, de taaie iep die in Chorezm groeit, op voetstukken van marmer die het hout van optrekkend vocht moesten vrijhouden. Elke zuil is uit één stam gesneden en draagt een eigen ranken- en geometriepatroon.

Kijk ook omhoog: de plafonds van de aiwans zijn beschilderd in rood, groen en goud, en die verf is voor een deel origineel. Meer over deze bouwtraditie lees je in het verhaal van Itchan Kala als geheel.

Oriëntatie in het doolhof

Tash Hauli is met opzet onoverzichtelijk gebouwd: smalle gangen, dubbele deuren en trappetjes verbinden de hoven, zodat bedienden zich konden verplaatsen zonder de harem te doorkruisen. In de praktijk raak je er makkelijk de weg kwijt. Houd de harem als ankerpunt aan — dat is de hof met de vijf aiwans naast elkaar — en werk van daaruit naar de twee kleinere hoven. Kom je in een gang zonder tegelwerk terecht, dan loop je door het dienstgedeelte en kun je terug.

Praktisch bezoek

Het paleis ligt aan de oostkant van de ommuurde stad, op vijf minuten lopen van de Juma-moskee en tien minuten van Kunya Ark. Toegang zit in het combiticket van Itchan Kala. Kom vroeg: de hoven zijn klein en met twee groepen tegelijk staat het vol. Fotograferen mag, maar de aiwans liggen in diep schaduw tegenover fel zonlicht, dus het midden van de dag levert het lastigste licht op.

Het is een woonpaleis geweest en op sommige plekken wordt nog gebeden; kleed je zoals overal in Oezbekistan bedekt, zeker in de zomer. Zie ook de etiquette in Oezbekistan.