Nurata

Nurata is een stoffig provinciestadje aan de rand van de Kyzylkum-woestijn, ongeveer 170 km ten noorden van Samarkand. De meeste reizigers passeren het op weg naar een joertkamp, maar het stadje verdient een stop van een uur of twee: er ligt een druk bezocht bedevaartsoord, een moskee met een opvallend dak en een heuvel vol brokstukken van een oude vesting. Wie meer tijd heeft, rijdt door naar de dorpen in de Nuratau-bergen.

De Chashma-bron

Het hart van Nurata is Chashma, een bron die volgens de overlevering ontstond waar een meteoriet insloeg. Het water komt met constante temperatuur uit de grond en vult een langgerekt bassin waarin honderden forellen zwemmen. Die vissen gelden als heilig: ze worden niet gevangen en niet gegeten. Bezoekers kopen brood om ze te voeren. Het complex is vooral een plaats van Oezbeekse pelgrims — families, bruidsparen, oudere vrouwen die water meenemen in flessen. Kleed je bedekt, houd je stem laag en fotografeer biddende mensen niet.

Juma-moskee en vesting

Naast de bron staat de Juma-moskee uit de 16e eeuw, waarvan de gebedszaal wordt overspannen door een reeks van vijfentwintig kleine koepels op zuilen — een constructie die je in Oezbekistan zelden zo ziet. Achter het complex loopt een pad naar de heuvel met de resten van de Nur-vesting. Van de leemwallen is weinig meer over dan geërodeerde ruggen, maar het uitzicht over het stadje en de vlakte is goed. De vesting wordt traditioneel aan Alexander de Grote toegeschreven; hard bewezen is dat niet, en archeologen dateren de oudste lagen vooral op basis van vondsten in de omgeving. Neem de toeschrijving dus als verhaal, niet als feit.

De Nuratau-bergen en homestays

Ten oosten van Nurata loopt de Nuratau-keten, onderdeel van het Nuratau-Kyzylkum-biosfeerreservaat. Hier liggen Tadzjiekstalige bergdorpen die sinds een jaar of twintig homestays runnen: een kamer of een matras bij een familie thuis, drie maaltijden, en een gids die met je meeloopt. De bekendste dorpen zijn Hayat, Sentyab en Uhum. Wandelingen variëren van een uurtje langs de irrigatiekanalen tot een dagtocht over een pas naar het volgende dorp. Het contrast met de woestijn is groot: hier zijn walnotenbomen, moestuinen en stromend beekwater.

Petrogliefen in Sarmishsay

Ongeveer 40 km ten oosten van Nurata, bij de stad Navoi, ligt de Sarmishsay-kloof met duizenden rotstekeningen. Je ziet steenbokken, jagers met bogen en later toegevoegde ruiterfiguren, gekrast in donkere rotswanden over een traject van enkele kilometers. Het is geen ingericht museum: je loopt langs de beek en zoekt zelf. Ga met een chauffeur of gids, want de kloof is niet met openbaar vervoer bereikbaar.

Praktisch

Vanuit Samarkand rijd je in ongeveer drie uur naar Nurata; gedeelde taxi's vertrekken vanaf de noordelijke standplaats en vullen zich het snelst in de ochtend. In de praktijk boeken de meeste reizigers Nurata als onderdeel van een excursie naar het Aydarkul-meer met een overnachting in een joertkamp, waarbij de bron en de moskee de ochtendstop zijn. Er zijn een paar eenvoudige gastenhuizen in het stadje zelf, maar de sfeer zit in de bergdorpen. Neem contant geld mee: pinautomaten zijn er nauwelijks.