Kalta Minor

Vlak achter de westpoort van Itchan Kala staat een minaret die er niet uitziet als een minaret: een gedrongen turquoise cilinder die abrupt ophoudt en volledig bekleed is met geglazuurde tegels. Kalta Minor betekent korte minaret, en dat is precies wat het is. Onbedoeld werd dit onvoltooide bouwwerk het beeldmerk van Chiva.

Begonnen in 1851, gestopt in 1855

Mohammed Amin Khan, heerser van het khanaat Chiva, gaf in 1851 opdracht tot de bouw. Hij liet vlak ervoor al de grootste medresse van de stad neerzetten en wilde daar de hoogste minaret van Centraal-Azie naast: volgens de overlevering zo hoog dat je er Boechara vandaan zou kunnen zien, ruim vierhonderd kilometer verderop. Getallen tussen de zeventig en tachtig meter worden genoemd. In 1855 sneuvelde de khan in een veldslag tegen de Turkmenen bij Serachs. De bouw stopte onmiddellijk en is nooit hervat: zijn opvolgers hadden geen belang bij het voltooien van andermans monument.

De maten en de tegels

Wat er staat is ongeveer 29 meter hoog met een basisdoorsnede van bijna 14 meter. Die verhouding maakt hem herkenbaar: een gewone minaret uit die periode is drie tot vijf keer zo hoog als breed. Uniek is dat de hele schacht van onder tot boven met geglazuurde tegels is bekleed, in horizontale banden van turquoise, kobaltblauw, wit en groen. Bij de meeste minaretten in Oezbekistan wordt alleen de bovenrand betegeld; hier is geen vierkante centimeter baksteen zichtbaar. Het glazuur is meermaals gerestaureerd, waardoor de kleuren feller zijn dan ze in de negentiende eeuw waren.

De legende van de architect

Zoals bij elk onvoltooid bouwwerk hangt er een verhaal aan. De bekendste versie wil dat de khan van Boechara dezelfde bouwmeester in het geheim opdracht gaf een nóg hogere minaret te bouwen. Toen Mohammed Amin Khan dat hoorde, besloot hij de architect na oplevering te laten doden; die kreeg lucht van het plan en verdween. Historische onderbouwing is er niet. De nuchtere verklaring blijft de dood van de opdrachtgever.

Fotograferen

De minaret staat ingeklemd tussen de medresse en de hoofdstraat, waardoor je hem lastig in zijn geheel op de foto krijgt. Wat werkt:

• Vanaf de Ata Darvoza — in de poortdoorgang staan en de minaret als silhouet in de bakstenen boog vangen.
• Vanaf het Ak Sheikh Bobo-bastion van de Kunya Ark, honderd meter verderop — je kijkt er van bovenaf op neer, met de Islom Xoja-minaret erachter. Het beste standpunt van de stad, op zijn mooist een half uur voor zonsondergang.
• Vanuit de zijstraat noordelijk — daar krijg je hem vrij van kabels en marktkraampjes.
• Na zonsondergang — uitgelicht komt het turquoise tegen een diepblauwe lucht het sterkst uit.

Ochtendlicht valt op de oostzijde en is zachter; in de middag verbleken de tegels.

Praktisch

De Kalta Minor staat vlak binnen de westpoort en is van buiten gratis te bekijken. Alles eromheen valt wel onder het verzamelticket van Itchan Kala. In de medresse ernaast zit tegenwoordig een hotel, waarvan de binnenhof vrij toegankelijk is. Meer over de stad lees je in de reisgids voor Chiva; waar je slaapt binnen de muren staat bij hotels in Chiva.